Het belang van de opleiding

Van de honderdvijftigduizend verpleegkundigen in Nederland werken er zo’n zeventigduizend in algemene ziekenhuizen. Zij leveren en coördineren de dagelijkse verpleegkundige zorg en doen dat in een omgeving die steeds hogere eisen stelt aan hun vakbekwaamheid. Om ook in de toekomst de benodigde zorg te kunnen blijven leveren, moeten opleidingen aankomende beroepskrachten zo goed mogelijk voorbereiden op het werk in de praktijk.Eén van de voorwaarden daarvoor is dat duidelijk is wat de algemene ziekenhuizen precies vragen. Daarover verscheen begin 2012 het boek “Een kwestie van samenspel” met als ondertitel: verpleegkundigen opleiden voor het algemeen ziekenhuis. Op basis van het onderzoek dat de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) heeft laten uitvoeren, wordt daarin beschreven welke kennis en vaardigheden beginnende verpleegkundigen in het algemene ziekenhuis nodig hebben. Het boek is bedoeld voor de afstemming van het verpleegkundig beroeponderwijs op de praktijk in algemene ziekenhuizen. Hetzelfde geldt voor organisaties van werkgevers, vakbonden, besturen van ziekenhuizen, ROC’S, hogescholen, docenten, praktijkopleiders en studenten.

Verpleegkundigen hebben allemaal eenzelfde specifieke opleiding. Bovendien dienen zij – voor de uitoefening van hun vak – ingeschreven te zijn in het BIG-register. Het verpleegkundig onderwijs bestaat uit de middelbare beroepsopleiding Verpleegkundige (MBO) en de hogere beroepsopleiding Verpleegkunde (HBO).

  • De middelbare beroepsopleiding is ingericht op grond van het ‘Kwalificatiedossier Verpleegkundige’ waarin is vastgelegd welke competenties aan het eind van de opleiding van de (beginnend) verpleegkundige verwacht worden. Basis voor het kwalifïcatiedossier vormt het ‘Beroepscompetentieprofiel MBO verpleegkundige’ uit 2007.
  • Leidraad voor de hogere beroepsopleiding zijn de beroepscompetenties voor de HBO-verpleegkundige die zijn beschreven in de publicaties ‘Met het oog op de toekomst’ uit 2001 en ‘Doordacht verplegen’ uit 2007.

Het verpleegkundig beroepsonderwijs is van cruciale betekenis voor de kwaliteit van de beroepsgroep. Dit wordt versterkt door sterke veranderingen van het werk, met gevolgen voor de competenties waarover beroepskrachten moeten beschikken. Verpleegkundigen signaleren veel sterker dan andere beroepsgroepen een verschuiving in hun competenties naar meer specialisatie. De aansluiting tussen de verpleegkundige beroepsopleiding en de beroepspraktijk is dan ook een punt van voortdurende aandacht. De afgelopen jaren is door veel algemene ziekenhuizen kritiek geuit op de opleidingen tot verpleegkundige, zowel op MBO als HBO-niveau.

  • De kritiek op de MBO betreft de breedte van de opleiding en het ontbreken van uitstroomrichtingen. MBO studenten leren te werken in bv. verzorgings- en verpleeghuizen, revalidatiecentra, geestelijke gezondheidszorg en diverse ziekenhuizen. Daardoor hebben zij zich onvoldoende kunnen verdiepen in het werk in het algemene ziekenhuis.
  • Algemene ziekenhuizen vinden het moeilijk om het HBO-kwalificatieniveau aan te laten sluiten bij de functiestructuur in het ziekenhuis. Voor HBO-verpleegkundigen zijn geen duidelijke beroepspaden, waarin gebruik kan worden gemaakt van hun competenties. Vrijwel alle afgestudeerde HBO-verpleegkundigen starten daarom in het ziekenhuis in een functie op MBO 4.

Volgens de algemene ziekenhuizen voldoet de beginnend verpleegkundige niet aan de eisen om in het ziekenhuis aan de slag te gaan. Terwijl juist de kwaliteit van nieuwkomers van belang is om ook in de toekomst de verpleegkundige zorg op peil te houden. Voorwaarden voor een goede aansluiting is, dat duidelijk is wat de ziekenhuizen precies van startende verpleegkundigen vragen. Ziekenhuizen vinden het echter moeilijk om aan te geven aan welke eisen een beginnende verpleegkundige zou moeten voldoen. Het is lastig om vereiste competenties te baseren op het werk en die te vertalen van een opleidingsvraag. Dit bemoeilijkt effectieve samenwerking tussen ziekenhuizen en scholen.

Deze situatie was voor de NVZ – in samenwerking met Calibris – aanleiding dit onderzoek te starten om de band tussen opleidingen en werkveld te versterken en zo duidelijk te maken wat algemene ziekenhuizen nu precies van beginnend verpleegkundigen vragen.

Dit onderzoek en de resultaten daarvan vatten wij samen in de volgende artikelen: